Xem những cảnh hậu trường phim giúp khán giả hiểu được chuyện bếp núc làm phim - những hình ảnh thật nhất của bộ phim khi đang quay chứ không phải nội dung chỉn chu sau khi đã dựng hoàn tất. Nội chuyện đạo diễn hò hét chỉ đạo diễn xuất như thế nào, diễn viên diễn xuất ra sao và những chuyện bi - hài diễn ra trong quá trình làm phim cũng đủ để… làm nên một bộ phim nữa.

Gần đây nhiều nhà làm phim đã chủ động quay lại những hoạt động phía sau màn ảnh để thỏa mãn sự tò mò của khán giả: Bộ phim đó đã được làm như thế nào. Với khán giả, việc xem trước các clip này khiến họ khá thích thú như xem một quảng cáo trước cho phim. Riêng về góc độ làm nghề, hình ảnh hậu trường có thể giúp phim Việt đỡ tẻ nhạt hơn, hấp dẫn người xem hơn.

Kể chuyện bếp núc làm phim

Trước đây, bộ phim truyền hình Tây du ký - phiên bản năm 1986 của nữ đạo diễn Dương Khiết cũng đã chú ý đến việc làm chuyện hậu trường phim. Sau khi xem xong tập 25, khán giả đã được dịp cười thoải mái khi biết các diễn viên đã đóng phim như thế nào. Ở thời điểm đó, những cảnh sau màn ảnh là rất hiếm. Ngày nay, để thu hút khán giả, hầu hết các phim Việt đều quay cảnh hậu trường. Việc quay lại những cảnh này không quá tốn kém và mất thời gian như xưa. Một diễn viên cũng có thể quay lại những cảnh mình đã tập luyện thế nào, được chỉ đạo diễn xuất, hỗ trợ ra sao. Ít ai biết những cảnh quay hồi hộp, gay cấn, thậm chí những cảnh nóng bỏng giường chiếu trên phim lại là cảnh hài hước ở hậu trường.

Hậu trường một cảnh nóng trong  phim Mỹ nhân kế của Diễm My 9x với Phạm Anh Khoa. Ảnh: CTV

Thông thường, đóng cảnh nóng được xem là khó và là thử thách đối với diễn viên. Tuy hình ảnh xuất hiện trên phim rất lãng mạn, tình tứ nhưng ở trường quay lại là… cực hình nếu cứ phải làm đi làm lại quá nhiều lần do khuôn mặt, tư thế của diễn viên chưa được gợi cảm. Như cảnh nóng được xem là “bạo liệt” của diễn viên Diễm My 9x và Phạm Anh Khoa trong phim Mỹ nhân kế, trên phim cảnh này khá ấn tượng, mô tả cảnh yêu đương vụng trộm dữ dội giữa núi rừng giữa nàng Mai Thị và chàng chăn dê. Tuy nhiên, khi xem cảnh hậu trường phim, khán giả được một phen cười bò khi thấy đạo diễn Nguyễn Quang Dũng phải chỉ đạo diễn xuất nhiều lần, thậm chí phải dạy Diễm My cách cởi nút áo chàng chăn dê ra sao. Chính nhờ những clip đằng sau hậu trường khán giả mới biết cảnh nóng thật ra được quay rất nghiêm túc và không… sướng như họ vẫn nghĩ.

Thành chiêu quảng cáo

Chính vì thu hút khán giả mà cảnh hậu trường đã trở thành một trong những nội dung PR phim khá hiệu quả. Gần đây, đoàn làm phim Lửa Phật đã cung cấp những hình ảnh hậu trường cho báo chí và đưa lên mạng xã hội nhiều hình ảnh thú vị trong khi phim này đến tháng 8 mới công chiếu và những hình ảnh này đã trở thành công cụ quảng cáo hữu hiệu cho phim.

Tương tự, trước khi công chiếu phim Mỹ nhân kế vào dịp tết Nguyên đán, đoàn làm phim đã đưa ra tổng cộng 8 clip khá hấp dẫn về hậu trường làm phim. Những clip này được cư dân mạng thích thú bình luận, cập nhật hằng giờ trên Facebook. Có thể nói

Mỹ nhân kế được khán giả quan tâm nhiều là nhờ đã công bố các clip cảnh hậu trường thành công, gây thiện cảm với người xem phim trước khi đến rạp. Riêng bộ phim Nữ hoàng cà phê của đạo diễn Võ Việt Hùng (dài 60 tập, đang phát trên HTV7) lại được PR bằng một trailer cảnh hậu trường khá hấp dẫn kể việc đoàn phim phải đi Buôn Ma Thuột quay nông trường cà phê, diễn viên phải lặn lội vượt suối ở Buôn Đôn để bảo đảm tiến độ quay như thế nào...

Không chỉ các chương trình, clip, phim về hậu trường, từ đầu năm tới nay đã có thêm nhiều chương trình truyền hình nói về hậu trường phim ảnh. Đầu năm là chương trình “bật mí” phim truyền hình của HTV chuyên phỏng vấn các biên kịch, đạo diễn, diễn viên, quay phim… để khán giả biết những “chuyện phía sau máy quay” khi làm phim truyền hình. Những hình ảnh thú vị của hậu trường phim được công bố, những vui buồn khi quay phim cũng được chia sẻ một cách cởi mở ở chương trình này.

Ngoài ra, ở chương trình “Góc nhỏ phim trường” trên kênh VTV Cần Thơ, trước một tập phim, đoàn làm phim lại giới thiệu và đưa ra những hình ảnh trong quá trình làm phim. Việc phỏng vấn biên kịch, đạo diễn, diễn viên về nhân vật trong phim… giúp người làm phim đến gần hơn với khán giả. Chương trình được bắt đầu với phim Việt Duyên nợ miền Tây, hiện đang phát giờ vàng phim Việt trên VTV Cần Thơ.

Ngô Hạnh

Vì sao truyền hình thực tế (THTT) lại phát triển ồ ạt trong thời gian qua? Câu trả lời đơn giản chỉ là: THTT hiện đang đem lại siêu lợi nhuận cho nhà đài lẫn nhà sản xuất.

Trung bình, chương trình phát sóng trên VTV3 một đêm thu về không dưới 40 mẩu quảng cáo.

Nếu chịu khó ngồi xem và đếm quảng cáo trong chương trình truyền hình lúc 20g tối chủ nhật 7-4 trên hai kênh HTV7 và VTV3 sẽ thấy một sự chênh lệch khá rõ rệt.

77 quảng cáo cho một chương trình

Vào 20g ngày 7-4, bộ phim VN Oan nghiệt phát sóng trên HTV7 thu về gần 20 mẩu quảng cáo. Trong khi đó, cùng giờ này trên VTV3, chương trình Tìm kiếm tài năng Việt mùa thứ hai có đến hơn 50 mẩu quảng cáo xen vào.

Cặp đôi hoàn hảo dù không còn tính mới mẻ đối với người xem và đã bắt đầu bộc lộ nhiều nhược điểm, dù phát sóng vào giờ khá khuya (21g20) nhưng đêm phát sóng ngày 17-3 thu về đến 60 mẩu quảng cáo. Cứ sau hai cặp thí sinh biểu diễn là bắt đầu đến tiết mục quảng cáo nối đuôi nhau xuất hiện.

Khủng khiếp hơn, với khán giả truyền hình, chỉ hơn hai tiếng phát sóng đêm chung kết Gương mặt thân quen, truyền hình trực tiếp lúc 21g20 trên VTV3 ngày 16-3, không tính những quảng cáo xuất hiện cực ngắn, quảng cáo chạy dưới chân màn hình, đếm sơ sơ nhà đài thu được đến...77 mẩu quảng cáo.

Ðiều đáng nói là trong ba tháng phát sóng, Trung tâm quảng cáo và dịch vụ truyền hình Ðài truyền hình VN đã hai lần tăng mức giá quảng cáo trong chương trình này. Cụ thể, mức giá quảng cáo trong thông báo ngày 16-1 tăng 25% so với mức giá của thông báo ngày 9-1, và mức giá quảng cáo đêm chung kết (theo thông báo ngày 5-3) đã tiếp tục tăng thêm 25% nữa.

Như vậy, mức giá quảng cáo trong đêm chung kết này đã được tăng lên 50% so với mức giá từng được áp dụng khi chương trình bắt đầu lên sóng. Cụ thể, mẩu quảng cáo dài 10 giây là 90 triệu đồng, 108 triệu đồng cho quảng cáo dài 15 giây, 135 triệu đồng cho quảng cáo dài 20 giây và 180 triệu đồng cho mẩu quảng cáo dài 30 giây. Cứ thế mà nhân lên thì có thể thấy sau hơn hai giờ phát sóng, chương trình đã có thể thu về khoảng 10 tỉ đồng (chưa trừ các phí).

Ông Hà Nam - trưởng ban thư ký biên tập của VTV - cho biết: “Hiện nay VTV có đến sáu kênh quảng bá, phục vụ đa dạng cho mọi đối tượng khán giả. Riêng kênh VTV3 là kênh giải trí tổng hợp nên tập trung nhiều các chương trình giải trí, trong đó có THTT. Chúng tôi dành thời lượng tối thứ sáu, thứ bảy, chủ nhật cho các chương trình THTT để khán giả được giải trí, thư giãn những ngày cuối tuần. Có một thực tế là không thể lấy nguồn thu của một chương trình để đánh giá cho toàn bộ kênh. Tổng thời lượng quảng cáo trên một kênh của VTV vẫn còn rất thấp. Nhưng rõ ràng lượng quảng cáo đổ vào chương trình nhiều chứng tỏ THTT đang có sức hút lớn với khán giả”.

77 quảng cáo cho đêm chung kết Gương mặt thân quen là động lực cho nhà sản xuất nghĩ đến mùa thứ hai hoành tráng hơn. Trong ảnh: Khởi My (thí sinh đoạt giải nhất) hóa thân thành ca sĩ Shakira trình diễn bài Give it up to me - Ảnh: T.T.D.

Đôi bên cùng lợi
Việc hợp tác với nhà đài để sản xuất chương trình THTT cũng khá giống việc hợp tác để sản xuất phim truyền hình. Ví dụ như nếu nhà sản xuất đầu tư cho chương trình khoảng 10 tỉ thì họ sẽ ký hợp đồng với nhà đài cam kết doanh thu phải đạt 15 tỉ thì mới thu về được số tiền đầu tư sản xuất. Nếu doanh số quảng cáo thấp hơn con số này thì sẽ bị lỗ, còn nếu doanh số quảng cáo thu về cao hơn 15 tỉ thì trên phần lợi nhuận dư ra ấy, nhà sản xuất sẽ được thưởng theo hợp đồng với nhà đài.

Bà Bích Liên - giám đốc Công ty Sóng Vàng, đơn vị vừa sản xuất phim truyền hình lẫn game show và THTT - cho biết: “Sản xuất phim truyền hình an toàn hơn vì nhà đài đưa sẵn số tiền đầu tư. Nếu nhà sản xuất thu về được số tiền nhà đài trả (180 triệu đồng/tập) là đã có lời. Còn sản xuất chương trình THTT số tiền đầu tư thực tế cao hơn nhiều hơn so với số tiền trong hợp đồng với nhà đài.

Cụ thể như với Gương mặt thân quen, để mời được Hoài Linh làm giám khảo không phải đơn giản, chương trình biểu diễn đêm chung kết cũng cần đầu tư hoành tráng, đưa nhiều “chiêu trò” cho các nghệ sĩ biểu diễn thì mới có nhiều khán giả xem. Những khoản phát sinh này không có trong hợp đồng. Nhưng bù lại sản xuất chương trình THTT dễ tìm được nhà tài trợ hơn”. Tuy nhiên, khi hỏi bà Liên và một số nhà sản xuất một con số cụ thể cho việc tài trợ này thì ai cũng khẳng định: đó là con số bí mật.

Ngay cả như chương trình Siêu đầu bếp (Iron Chef) mùa thứ hai phát sóng vào khung giờ không phải là vàng (11g chủ nhật trên VTV3), ngày 17-3 cũng thu về được 10 mẩu quảng cáo. Theo bà Lê Hạnh, giám đốc TVPlus - đơn vị sản xuất chương trình này, thì: “Với mức doanh thu quảng cáo khoảng 300 triệu đồng/chương trình có thể nói là chúng tôi hòa vốn.

Tuy nhiên thông thường chi tiêu quảng cáo của các nhãn hàng đều giảm vào quý 1. Mấy tháng trước số lượng quảng cáo nhiều hơn, có chương trình lên tới 20 mẩu quảng cáo - con số rất tốt đối với khung giờ tương tự”.

Cạnh tranh sẽ khốc liệt

Trước lợi nhuận khổng lồ như trên, việc đài đài, nhà nhà sản xuất chương trình THTT là điều dễ hiểu. Một loạt chương trình mới sắp tới sẽ xuất hiện, các chương trình cũ vẫn tiếp tục lên sóng bởi các nhà sản xuất đều khẳng định họ mua bản quyền chương trình không chỉ để phát sóng một hai lần mà phải tìm cách kéo dài tuổi thọ của chương trình cho đến lúc... không còn khán giả muốn xem.

Ngay khi chưa kết thúc, nhà sản xuất Gương mặt thân quen đã nghĩ đến nội dung của chương trình này vào mùa phát sóng thứ hai. “Ðộc, lạ là yếu tố không thể thiếu được để thu hút khán giả. Chúng tôi sẽ đưa vào tiết mục nghệ thuật khác như chèo, tuồng, cải lương... cho chương trình thêm hấp dẫn” - bà Bích Liên “bật mí”.

Còn nhà sản xuất chương trình Thử thách cùng bước nhảy - rất thành công khi phát sóng trên HTV7 vừa qua - cũng đang khẩn trương chuẩn bị cho mùa kế tiếp. Khá bận rộn cho chương trình mới Tôi là người chiến thắng, ông Nguyễn Hải - giám đốc sản xuất chương trình Thử thách cùng bước nhảy - cho biết: “Có thể mùa thứ hai khán giả sẽ không còn sự bất ngờ nên chúng tôi phải tập trung đến yếu tố chất lượng thí sinh bằng cách mở rộng việc tuyển chọn. Chúng tôi không cần số đông mà chỉ cần những người nhảy có tài”.

Các kênh truyền hình lớn đang có sự cạnh tranh ngầm để phát sóng chương trình THTT, mà hiện nay ưu thế đang nghiêng về VTV. Sắp tới, ưu thế này sẽ tiếp tục lấn lướt khi VTV3 trình làng một loạt chương trình mới nổi tiếng của thế giới như Giọng hát Việt nhí, Nhà thiết kế VN, X-Factor (Nhân tố X), Got to dance... Lý giải điều này, theo ý kiến của bà Lê Hạnh: “Tôi nghĩ do nhu cầu thôi. Ở đâu có nhu cầu thì ngay lập tức sẽ có người đáp ứng nhu cầu đó”. Một nhà sản xuất không muốn nêu tên cho rằng: “Bên cạnh yếu tố phủ sóng toàn quốc, chính sách của VTV khá đơn giản nên các nhà sản xuất làm việc cũng dễ dàng hơn”.

Bí mật thông tin mua bán bản quyền

Cho đến thời điểm này, chỉ có Thần tượng âm nhạc VN - Vietnam Idol mùa đầu tiên được đơn vị sản xuất là Đông Tây Promotion và đơn vị tài trợ là Unilever xác nhận đã bỏ ra 2 triệu USD để mang phiên bản này về VN. Còn lại mọi thông tin mua bán bản quyền sau đó đều trong vòng bí mật.

Các đơn vị sản xuất cho biết họ không thể tiết lộ thông tin giá cả vì nhiều lý do: ràng buộc hợp đồng, tránh các đối thủ “giật mối”... Hơn nữa, số tiền mua-bán bản quyền một chương trình không phải là một con số cố định hay cụ thể. Đôi lúc nó phụ thuộc việc phiên bản khi mang về VN thành công hay thất bại mà giá có thể cao hơn hay thấp đi một chút. Với mùa thứ hai trở đi, thông thường bản quyền cũng sẽ “nhẹ” hơn mùa đầu. Nhưng có một điều chắc chắn rằng các phiên bản truyền hình “hot” như Idol, The Voice, Next top model, So you think you can dance... đều có giá triệu đô.

Bỏ ra một số tiền lớn như thế nhưng nếu khéo làm, khéo PR, khéo kêu gọi tài trợ... thì các đơn vị sản xuất vẫn lời to. Nhân viên cũ của một “đại gia” truyền hình tiết lộ có những tập thi nhà sản xuất lời cả tỉ đồng (sau khi đã trừ tất cả các chi phí) từ quảng cáo trên truyền hình.

Con chim mồi

Thực tế các “đại gia truyền hình” không quá nhọc công “săn” các chương trình đang ăn khách về VN vì các nhà giữ/ phân phối bản quyền của các chương trình này đã có sẵn những chiến lược để tiếp cận lẫn tiếp thị chương trình đến nhiều quốc gia khác nhau.

Rất dễ thấy trước khi chính thức đến VN, những phiên bản truyền hình ăn khách quốc tế như: Idol, Next Top, MasterChef, So you think you can dance, The Voice... đều được phát sóng “mồi” trên các kênh Star Movie, AXN... qua hệ thống truyền hình cáp tại VN. Từ đó, đơn vị giữ bản quyền quốc tế lẫn các nhà sản xuất chương trình VN đã phần nào nắm bắt được sự quan tâm của bạn xem đài trước khi quyết định mua hay bán một chương trình nào đó.

Thậm chí, phía giữ/phân phối bản quyền quốc tế còn chủ động liên lạc với các nhà sản xuất VN để chào hàng các định dạng (không chỉ truyền hình thực tế mà còn có cả game show) đang được yêu thích trên toàn cầu và mời các nhà sản xuất “xem thử” chương trình trên các kênh truyền hình cáp nói trên. Ngược lại, phía sản xuất VN đôi khi cũng gửi yêu cầu các đối tác cung cấp bản quyền nước ngoài tìm kiếm giúp mình một chương trình có nội dung, tiêu chí hay đối tượng người xem (người tiêu dùng) phù hợp với một đơn vị tài trợ nào đó (thường là một nhãn hàng tiêu dùng).

Mối quan hệ giữa hai bên khá chặt chẽ nên ngay khi hai cô gái trẻ gốc Việt Christine Hà hay Chloe Ðào giành được chiến thắng vẻ vang tại Mỹ cũng là lúc có thông tin MasterChef (Vua đầu bếp) và Project runway (Nhà thiết kế thời trang Việt Nam) sẽ “về” Việt Nam với sự tham gia của Christine Hà và Chloe Ðào trong thành phần ban giám khảo.

Hoàng Lê, QN (Tuổi Trẻ)

Trong khi các “đại gia” trấn giữ khung giờ đẹp, tung quảng cáo trên tất cả các kênh, quyết “không cho khán giả thoát” thì các “tiểu gia” đành phải ngậm ngùi đứng ở góc xa.

Nhận những khung giờ kém đẹp, thiếu kinh phí quảng bá, mua những format (định dạng) không đình đám và dĩ nhiên từ đó chỉ số rating (chỉ số người xem truyền hình) của các chương trình “tiểu gia” cũng thấp theo. Và cái vòng luẩn quẩn lại bắt đầu: rating thấp thì không có quảng cáo, không có quảng cáo thì không có thêm tiền đầu tư, không có thêm tiền đầu tư thì khó khăn trong việc nâng cao chất lượng và mở rộng sản xuất, không có tiền “mua” giờ đẹp, mà giờ không đẹp thì rating sẽ khó cao...

Nghịch lý từ khung giờ kém đẹp

Có một thực tế khá phũ phàng là nhiều chương trình có ý nghĩa giáo dục, nhân văn nhưng không phải là chương trình đình đám mua từ Âu - Mỹ, không có được sóng giờ vàng, phát trên “kênh đẹp” thì rất dễ bị chìm lấp và ít được chú ý. Tất nhiên, cũng là một thực tế, không phải format nào “tiểu gia” mua được cũng có tính đối đầu quyết liệt để gây chú ý mạnh mẽ từ khán giả.

Nhóm những chương trình phát sóng vào khung giờ “khó xem” trên cả Ðài truyền hình TP.HCM lẫn Ðài truyền hình Việt Nam thường gặp cảnh khổ là nhiều lúc khán giả muốn xem cũng ngại ngần. Khán giả Nguyễn Vũ ở đường Bùi Minh Trực, quận 8 (TP.HCM) chia sẻ: “Cả nhà tôi thích xem chương trình Bạn đường hợp ý (mua bản quyền từ Nhật - PV) nhưng phát lúc 22 giờ thì mẹ tôi già cả cần ngủ sớm, tôi với vợ cũng cần ngủ để mai đi làm từ sáng sớm. Thế là chọn những chương trình khác phát sớm hơn để xem vậy”.

Trong khi đó, Lữ khách 24 giờ (cũng mua bản quyền từ Nhật) - một chương trình khá hấp dẫn vì có các nghệ sĩ trải nghiệm thực tế cuộc sống khác biệt với họ mỗi ngày - lại phát lúc 17g30 chủ nhật - một khung giờ không dễ xem với nhiều khán giả.

Không chỉ lý do “khung giờ kém đẹp”, các chương trình truyền hình thực tế do “tiểu gia” sản xuất còn gặp nhiều khó khăn trong quảng bá thông tin khi “đua tần suất xuất hiện” với chương trình của các “đại gia” nhiều sức người sức của sẵn sàng “thập diện mai phục” khán giả mọi nơi.

Thử nhìn qua cách làm của “đại gia” S khi tài trợ cho The Voice Việt Nam: ngoài việc quảng bá trên sóng, trên báo in, đại gia này còn quảng bá trên Internet bằng cách thuê những công ty quảng cáo chuyên về tương tác trên môi trường mạng cứ mỗi tuần lại đưa lên những status (trạng thái), những bình luận trên các diễn đàn, mạng xã hội đông độc giả để thu hút dư luận. Từ đó, lượng người xem tăng mạnh và duy trì độ ổn định của chỉ số khán giả.

Các nhà tài trợ cho những chương trình của các “tiểu gia” thường ít khi chú trọng hoặc không có đủ kinh phí để có thể quảng bá đồng loạt như thế nên việc “kém tiếng” hơn là tất yếu.

Yếu tố thứ ba khiến chương trình dễ lép vế chính là việc thiếu vắng các ngôi sao và xìcăngđan. Bên cạnh đó, những format chương trình đôi khi kém đối đầu, thiếu kịch tính hấp dẫn cũng là một điểm yếu của các chương trình dạng này.

Ðó là trường hợp của hai chương trình đáng xem khác do VN viết format: Sống khác - giúp bạn trẻ trải nghiệm một cuộc sống khác để trân trọng hơn những gì mình đang có (VTV6 sản xuất), Không thể không đẹp - gieo niềm tin và hi vọng cho những phụ nữ bình thường (Fansipan TV sản xuất)...

Diễn viên Lan Phương trong Bạn đường hợp ý - chương trình truyền hình thực tế giúp người chơi, trong đó một nửa là khách nước ngoài, khám phá văn hóa, con người VN và trải nghiệm những thử thách trong cuộc đua tài với đội khác- Ảnh: MCV

Hết thời hữu xạ tự nhiên hương?

Trong “sóng lớn” áp đảo về truyền thông, quảng cáo để gây sự chú ý của khán giả từ các chương trình truyền hình thực tế lớn, những chương trình truyền hình thực tế nhỉnh hơn một chút về tiền bạc và có khung giờ kém đẹp vẫn cố gắng kiên nhẫn tìm kiếm và giữ chân khán giả của riêng mình.

Bà Bảo Minh - đại diện Công ty MCV, đơn vị sản xuất Con đã lớn khôn, Lữ khách 24 giờ, Gia đình tài tử... - cho biết: “Tuy không đình đám và khó lòng tạo dư luận ầm ĩ như chương trình của các “đại gia” nhưng chúng tôi vẫn tin tưởng vào chất lượng và ý nghĩa nhân văn của các chương trình mình thực hiện. Chúng tôi cũng biết thời khó khăn, các doanh nghiệp chỉ muốn thấy hiệu quả ngay tức khắc nên tôn trọng điều đó.

Tuy nhiên, chúng tôi vẫn luôn chờ đợi các nhà tài trợ hiểu được ý nghĩa, giá trị của chương trình, cộng hưởng được với tâm huyết của những người làm chương trình sạch và đi đường dài để cùng tạo ra các thương hiệu có giá trị bền vững. Sắp tới chúng tôi sẽ cố gắng đẩy mạnh công tác quảng bá vì đã hết thời hữu xạ tự nhiên hương rồi”.

Những người thực hiện các chương trình truyền hình thực tế giàu ý nghĩa giáo dục ở kênh VTV6 cũng kiên trì đi theo con đường của mình. Biên tập viên Thế Hùng (phụ trách nội dung của Sống khác) cho biết: “Mỗi khán giả xem Sống khác, đặc biệt là khán giả trẻ, đều có ấn tượng tốt còn các phụ huynh thì giới thiệu cho con mình xem. Chúng tôi như người đi gieo hạt mầm sống đẹp trong giới trẻ và vì thế phải luôn kiên nhẫn”.

Một chương trình rất có ý nghĩa với phụ nữ là Không thể không đẹp cũng ít được khán giả biết đến vì phát sóng vào khung giờ chiều (16g thứ bảy, VTV3). Edmund Chan - đạo diễn chương trình - bày tỏ: “Chúng tôi biết rằng không dễ gì gây chú ý kiểu ồn ào, ồ ạt với đám đông khán giả vì Không thể không đẹp không có ngôi sao, cũng như có một khung giờ khá bất lợi. Nhưng chúng tôi vẫn tự tin về đối tượng khán giả của mình. Hiện nay, một số đơn vị đặt vấn đề với những người làm chương trình để chúng tôi tạo ra một phiên bản thực tế khác: áp dụng tại từng công ty nhằm giúp phát triển nữ giới ở các công ty đó. Chúng tôi tin vào con đường mình đang đi và các giá trị mình đang tạo dựng”.

Làm thế nào để khán giả xem chương trình nhiều hơn là câu hỏi đau đầu của tất cả người làm chương trình và đặc biệt với các “tiểu gia”, câu hỏi đó còn gay gắt hơn nữa trong thời bùng nổ truyền hình thực tế như hiện nay. “Hữu xạ tự nhiên hương” có vẻ không còn là chuyện của thời nay, càng không phải của truyền hình thực tế. Nên không dễ để tìm ra và thực hiện được câu trả lời về việc tìm kiếm khán giả, dù rằng có thể nói rất nhiều chương trình của các “tiểu gia” xứng đáng được khán giả xem vì sự đa dạng, giá trị nhân văn và ý nghĩa giáo dục.

Tiếc cho Gia đình tài tử

Những chương trình đã kém tiếng hơn thì khán giả sẽ ít biết hơn và số người xem ít hơn, dù nội dung chương trình tốt. Như Gia đình tài tử (phát sóng lúc 19g chủ nhật trên kênh HTV7) là một ví dụ cho điều này. Ra đời được ba năm, Gia đình tài tử sớm trở thành món ăn tinh thần yêu thích của các gia đình nhiều thế hệ vì ý nghĩa nhân văn của chương trình: cả đại gia đình xúm xít cùng nhau tập bài hát, cùng dự thi, cùng vui cùng buồn, gác lại mưu sinh một bên để hòa vào không khí sum vầy, chia sẻ. Thế nhưng, đến nay chương trình vẫn chưa thể bật lên được để tạo sóng lớn ở khán giả. Giờ phát trùng với giờ xem thời sự lẫn mức độ quảng bá của đơn vị sản xuất và nhãn hàng tài trợ đều có thể là một phần lý do.

Hồng Hạnh (Tuổi Trẻ)

Truyền hình thực tế đã thật sự trở thành sóng ở VN, đem lại lợi nhuận khổng lồ cho các nhà sản xuất. Và đằng sau những chương trình ôm sóng giờ vàng này, có nhiều điều mà khán giả chưa biết.

Tự hào là quốc gia Ðông Nam Á đầu tiên có bản quyền The Voice là chuyện "xưa như trái dưa", bởi phải là quốc gia có được bản quyền của một chương trình còn đang trong vòng sơ tuyển ở Mỹ như Công ty Ðông Tây Promotion mua bản quyền The winner is... mới... oách!

The winner is... - tên chương trình tại Việt Nam Tôi là người chiến thắng - sẽ chính thức lên sóng HTV7 từ ngày 25-5, lúc 21g.

Cách đây năm năm (2007), trầy trật lắm Ðông Tây mới có được bản quyền Idol - bản quyền chương trình truyền hình thực tế nổi tiếng, mang tính toàn cầu đầu tiên tại Việt Nam. Khi đó, Idol đã có mặt tại hơn 20 quốc gia trên toàn thế giới. Vậy mà giờ đây Việt Nam đã nằm trong danh sách những quốc gia đầu tiên mua và liên tục mua về những chương trình "hot".

The winner is... còn có The voice kids (Giọng hát Việt nhí), Project runway (Nhà thiết kế Việt Nam), X-Factor (tên dự kiến tại VN là Nhân tố X), Got to dance (dự kiến: Vũ điệu đam mê)... sẽ chào sân khán giả truyền hình cả nước trong năm nay. Chưa kể hiện đã có khoảng 20 chương trình truyền hình thực tế lớn đang giành giật sóng lẫn khán giả trên truyền hình.

Cặp Lê Trung Cương - Khánh Ngọc trong chương trình Cặp đôi hoàn hảo 2013 - một trong những chương trình truyền hình thực tế đình đám hiện nay - Ảnh: T.T.D.

Sóng đã xô sóng, giờ lại trùng giờ

Còn nhớ Tiếng hát truyền hình, một chương trình thành công hơn 15 năm trước, từng phải nhường sân cho Vietnam Idol - Thần tượng âm nhạc - mùa thứ nhất và thứ hai. Tuy nhiên qua đến mùa thứ ba, thứ tư, Idol cũng đành ngậm ngùi nhường sóng "giờ vàng" (20g-22g, thậm chí không được truyền hình trực tiếp trên VTV3 ở mùa giải thứ ba) hoặc chia sẻ sóng cho vô số chương trình khác như: Vietnam’s next top model (Người mẫu Việt Nam), Ðồ Rê Mí, Vietnam’s got talent (Tìm kiếm tài năng Việt Nam), MasterChef (Vua đầu bếp)... Sao Mai hay Sao Mai - Ðiểm hẹn cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự.

Có thể thấy hầu hết các chương trình truyền hình thực tế đình đám đều đang nằm trong tay bốn "đại gia" truyền hình: Ðông Tây, BHD, Cát Tiên Sa và Multimedia.

Ðể được công nhận là "đại gia", việc đầu tiên các công ty này phải làm là có được giờ phát sóng tốt trên các kênh ăn khách (VTV3 và HTV7) từ hai "ông lớn" là Ðài truyền hình Việt Nam và Ðài truyền hình TP.HCM. Khi có được giờ và kênh phát sóng "ngon" rồi, họ mới bắt đầu lùng mua các phiên bản truyền hình đang ăn nên làm ra trên toàn thế giới và tìm kiếm tài trợ để làm chương trình.

Cái khó nhất vẫn là "xí" được sóng và "giờ vàng". Vì vậy một khi có được sóng cùng khung giờ mơ ước, các "đại gia" đó sẽ khư khư giữ "đất đai" của mình bằng cách mua thật nhiều chương trình để canh tác, quyết không để các đối thủ có cơ hội chen chân vào. Chẳng hạn khi "xí" được khung giờ từ 20g-21g chủ nhật trên VTV3, Multimedia liền triển khai và cho lên sóng tuần tự chương trình Nhà thiết kế Việt Nam rồi đến Ðồ Rê Mí và Người mẫu Việt Nam từ giữa tháng 4-2013 cho đến hết năm 2013. Cát Tiên Sa cũng vậy, khung giờ 21g30 thứ bảy và chủ nhật trên VTV3 gần như được công ty này "mua đứt" với chuỗi chương trình Cặp đôi hoàn hảo, Bước nhảy hoàn vũ, The voice kids, The voice, Got to dance, X-Factor sẽ lần lượt lên sóng. Ðông Tây cũng gần như "độc quyền" khung giờ 21g thứ bảy hằng tuần trên HTV7 với hai chương trình The winner is... và So you think you can dance.

Hễ sóng còn trống là sẽ còn chương trình mới được đưa vào. Nếu hết sóng thì các chương trình sẽ được di dời qua ngày khác (như Idol đổi qua VTV6 của mùa giải năm trước và chuyển ngày phát sóng qua thứ sáu trên VTV3, thay vì thứ bảy hay chủ nhật ở mùa giải năm nay).

"Đụng hàng" chan chát

Vậy nên không thể tránh khỏi chuyện nhiều chương trình đụng giờ chiếu chan chát (đó là chưa kể các chương trình truyền hình thực tế này còn "đụng" với các game show, phim truyền hình hay các chương trình ca nhạc truyền hình trực tiếp) ở các kênh khác nhau khiến lượng khán giả xem chương trình bị phân tán không ít. Thực tế cũng cho thấy trong cùng một ngày thứ bảy hay chủ nhật, VTV3 liên tục gánh các chương trình truyền hình thực tế khiến khán giả nhiều khi bội thực.

Bản thân các "đại gia" truyền hình cũng phát hiện dù người Việt vô cùng mê ca hát nhưng các format (định dạng) tìm kiếm tài năng ca hát ngày nay dù có đầy kịch tính cũng không dễ làm cho "hot" như ngày xưa nên đã mở rộng ở nhiều độ tuổi và đối tượng khác nhau như: Tiếng hát mãi xanh (thi hát dành cho lứa tuổi trung niên và cao tuổi), Ðồ Rê Mí cho thiếu nhi, The voice kids cho thanh thiếu niên, Gia đình tài tử cho cả gia đình với mọi độ tuổi...

Nhiều nội dung khác cũng đã được khai thác nhằm mang đến nhiều hương vị khác nhau cho "món ăn" truyền hình thực tế như: tìm kiếm người dẫn chương trình, người mẫu, vũ công, đầu bếp, nhà thiết kế... Người ta cũng khéo chọn thí sinh là những người nổi tiếng để "câu" khán giả. Thế nhưng, tất cả đều đang khiến người xem ngán ngại vì sự trùng lắp, đụng nhau không chỉ ở thể loại truyền hình thực tế, giờ hay kênh phát sóng, hình thức thi, nội dung thi mà còn ở thí sinh, ban giám khảo, người dẫn chương trình...

Rất nhiều thí sinh thất bại ở cuộc thi này lại thành công vang dội ở cuộc thi khác và ngược lại, mà những Tiêu Châu Như Quỳnh, Văn Mai Hương, Uyên Linh... là những ví dụ. Lực lượng thí sinh, MC lẫn giám khảo cũng đang cạn kiệt đến mức các vị trí này đang được hoán đổi cho nhau loạn xạ. Từ vai trò thí sinh ở cuộc thi Bước nhảy hoàn vũ thứ nhất, Ngô Thanh Vân và Ðoan Trang bỗng trở thành giám khảo của Thử thách cùng bước nhảy. Hay Trấn Thành từng là thí sinh của Cặp đôi hoàn hảo mùa trước lại trở thành MC ở mùa này. Và ngược lại, MC Phan Anh của mùa trước lại là thí sinh của Cặp đôi hoàn hảo mùa mới. Gần đây nhất là Lương Mạnh Hải từng là thí sinh của Bước nhảy hoàn vũ giờ thành người dẫn chương trình cho mùa thi năm nay...

Ðang phủ sóng truyền hình, truyền hình thực tế xem ra vẫn còn là một món ăn thời thượng, có thể "xào nấu" đa dạng. Tuy nhiên, nhà sản xuất lẫn khán giả sẽ không còn quá chú trọng vào nội dung của từng chương trình mà chủ yếu hướng vào các chiêu trò hay sự kịch tính của chương trình. Giá trị giải thưởng càng lớn cùng phần tài trợ càng hùng hậu thì kịch tính của chương trình càng cao. Kịch tính cùng tiền thưởng càng cao thì chương trình càng có sức mạnh để "xô đẩy" các chương trình còn lại.

Các ứng viên dự thi chương trình Tôi là người chiến thắng (lên sóng HTV7 từ ngày 25-5) - một định dạng đang được quan tâm trên thế giới, kết hợp giữa truyền hình thực tế The Voice và game show Deal or no deal (Đấu trường 100) - Ảnh: T.T.D.

Đua sóng giờ vàng

Khung giờ từ 8g đến 9g tối các ngày trong tuần được coi là “giờ vàng”. Nhưng sự cạnh tranh khốc liệt nhất để giành đất phát sóng phải là khung giờ từ 8g tối trở đi trong hai ngày cuối tuần thứ bảy và chủ nhật, đây là đất của các chương trình truyền hình thực tế lẫn game show hấp dẫn, gây chú ý nhất và thường xuyên được truyền hình trực tiếp. Ðiều đặc biệt có thể nhận thấy trong cuộc chiến giành lấy vị trí “hot” gần như chỉ là cuộc chơi của những công ty truyền thông lớn hiện nay: Cát Tiên Sa, Ðông Tây Promotion, BHD và Multimedia.

Ðể nằm “chiếu trên”, công thức chung gần như tuyệt đối đó là tiềm lực vốn mạnh, quan hệ rộng, nhân lực hùng hậu nhưng điều không thể không nhắc đến: họ đã nhanh nhạy nắm giữ bản quyền của nhiều chương trình hay, hấp dẫn hàng triệu khán giả trên thế giới. Những chương trình này ngoài yếu tố hấp dẫn về giải thưởng, sự nổi tiếng của người chơi thì “định dạng” (format) chung đều mang tính tương tác cao đi kèm với khá nhiều “chiêu trò”, xìcăngđan... nhằm lôi kéo tuyệt đối sự chú ý của các “thượng đế”. Các phiên bản gốc khi được Việt hóa cũng được các nhà truyền thông Việt không quên tận dụng tối đa các chiêu bài đem lại sự tò mò mới lạ cho người xem trong nước.

Tuy nhiên có lẽ đây dường như chưa phải cuộc chiến thật sự, bởi các công ty truyền thông chưa thể độc tôn ôm trọn “miếng bánh” ngon này, bởi họ chưa thể có trong tay tất cả những chương trình ưu tú nhất. Mà “miếng bánh” này có vẻ như đã ngầm phân định san sẻ cho nhau những khẩu phần hợp lý để cùng bắt tay nhau “giữ chỗ”, tránh những “ngựa ô” chen chân phát triển. Từ việc phân chia này, dễ nhận thấy mục đích và định hướng các chương trình của từng công ty là khác nhau để tránh phải giẫm chân lên nhau khi đối đầu trực tiếp.

Với Cát Tiên Sa, các game show, truyền hình thực tế của họ chủ yếu thiên về mảng thi ca hát (Giọng hát Việt, Cặp đôi hoàn hảo, Bài hát Việt, Ngôi sao tiếng hát truyền hình...), tuy nhiên với vị thế và tiềm lực họ cũng vẫn có các chương trình cạnh tranh với đối thủ như Siêu mẫu VN (đối thủ của Vietnam’s next top model của Multimedia), Bước nhảy hoàn vũ (có thêm đối thủ là Thử thách cùng bước nhảy của Ðông Tây Promotion)... Multimedia ngoài Ðồ Rê Mí - cuộc thi hát dành cho thiếu nhi - thì các chương trình của họ thiên về thời trang, người mẫu. Ðông Tây Promotion thiên về game show phát sóng định kỳ, còn BHD ngoài những game show ăn khách định kỳ vào mỗi tối thì nay các chương trình định hướng thiên về các cuộc thi về tài năng như Vua đầu bếp, Tìm kiếm tài năng VN.

Và trong cuộc ăn chia ngầm “chiếc bánh ngon”, “đại gia” truyền thông nào lôi kéo được nhiều khán giả và lợi nhuận hơn thì giành được phần nhiều hơn của chiếc bánh.  

Quỳnh Nguyễn, Việt Cường (Tuổi Trẻ)